İlk maaşımı aldığımda "ay sonunda ne kalırsa onu biriktiririm" diye düşünmüştüm. Aylar geçti, elimde hiçbir şey kalmadı. Sonra oturup basit bir soru sordum kendime: gelirimin yüzde kaçını kenara koymam gerekiyor? O soruyu yanıtladığım gün tasarruf alışkanlığım gerçekten başladı. Çünkü belirsiz bir "biriktirmeliyim" hissi yerine, ölçebileceğim bir sayı vardı artık.
Aşağıda kendi deneyimimden çıkardığım yöntemi, yeni başlayan birinin uygulayabileceği şekilde adım adım anlatıyorum.
Tasarruf oranı, belirli bir dönemde kenara koyduğunuz paranın net gelirinize bölünmesiyle bulunur. Formül gerçekten bu kadar basit:
Tasarruf Oranı = (Kenara Konan Para ÷ Net Gelir) × 100
Net geliri 20.000 lira olan biri ayda 3.000 lira biriktiriyorsa oranı %15'tir. Buradaki kritik nokta, "kenara konan para"ya neyi dahil ettiğinizdir. Ben borç anaparası ödemelerini de tasarruf saymayı tercih ediyorum, çünkü borcun azalması net varlığınızı aynı şekilde büyütür. Faiz ödemesi ise tasarruf değildir, o bir giderdir.
Brüt maaş değil, hesabınıza geçen tutar. Düzensiz ek gelirleriniz varsa son üç-altı ayın ortalamasını alın. Freelance çalışıyorsanız en kötü ayı temel almak beni çok kez kurtardı; iyi aylarda fazlası zaten üstüne bonus olarak eklendi.
Hedef koymadan önce nerede olduğunuzu bilmeniz gerekiyor. Son üç ayda gerçekten ne kadar biriktirdiniz? Cevap "sıfır" ya da eksi olabilir, sorun değil. Ben ilk ölçümümde %2 gibi bir sayı bulmuştum. Harcama kayıtlarınız yoksa önce birkaç hafta gider takibi yapmanız, bu ölçümü çok daha gerçekçi kılar.
Kira mı ödüyorsunuz, aileyle mi yaşıyorsunuz? Bakmakla yükümlü olduğunuz kişi var mı? Gelirinizin kaçta kaçı zorunlu giderlere gidiyor? 50/30/20 mantığında zorunlu giderlerin %50'yi aşmadığı bir tabloda %20 tasarruf rahat; ama kira tek başına gelirin yarısını yiyorsa aynı oranı zorlamak sizi ilk üç ayda bırakmaya iter.
Burada işin matematiği devreye giriyor. Hedefinizin tutarını, ulaşmak istediğiniz ay sayısına bölün. Örneğin 60.000 liralık bir acil durum fonunu 20 ayda kurmak istiyorsanız aylık 3.000 lira gerekir. Geliriniz 20.000 ise ihtiyacınız olan oran %15'tir. Yani hedef oran havadan gelmez, hedeflerinizden türer.
Kendi kullandığım kaba ölçek şöyle:
| Durum | Makul tasarruf oranı | Öncelik |
|---|---|---|
| Yeni başlayan, borçlu | %5 – %10 | Küçük tampon + borç kapatma |
| Borçsuz, kirada | %15 – %20 | Acil durum fonu |
| Giderleri düşük, aileyle yaşayan | %25 – %40 | Peşinat, yatırım |
| Erken finansal bağımsızlık isteyen | %40 ve üzeri | Uzun vadeli birikim |
Bu tablo kanun değil, başlangıç noktası. %20 çoğu kişi için sağlıklı bir orta yol.
Maaş günü, seçtiğiniz oran kadar tutarı ayrı bir hesaba otomatik talimatla aktarın. Ay sonunu beklemek işe yaramıyor; ben denedim. Para gözünüzün önünde durduğu sürece harcanma olasılığı yüksek.
%10 ile başladıysanız üç ay sonra %12'ye çıkın. Bir puanlık artışlar neredeyse hissedilmiyor, ama on iki ay sonra ciddi bir fark yaratıyor. Zam ya da yan gelir geldiğinde ise artışın en az yarısını doğrudan tasarrufa yönlendirin; yaşam standardınız otomatik olarak şişmesin.
Tasarruf oranı hedefi, gelirinizle hedeflerinizin kesiştiği yerde ortaya çıkan kişisel bir sayıdır. Net gelirinizi belirleyin, mevcut oranınızı ölçün, yaş